Skip to main content

Op 23 november 2023 vierden we de 5e verjaardag van expertisecentrum K I N D. Het was een prachtige dag. Samen met zo’n 300 deelnemers gingen we met elkaar het gesprek aan over kinderen met een ouder in detentie. De dag werd afgetrapt met een korte video en een ingrijpend stuk van dagvoorzitter Wendy Hoogendijk. De volgende woorden, ingesproken door kinderen, waren in de zaal duidelijk voelbaar:

Ik begrijp het niet.. Wie is de meneer..? Een vreemde meneer… En nog een meneer? Ze komen zomaar binnen… Dit is MIJN PAPA! Het is MIJN PAPA! Jullie mogen hem niet afpakken! Jullie mogen hem niet meenemen! Mijn papa is sterk hoor.. Moet ik ook mee? Ben ik veilig? Is mama veilig? 

En toen was het stil…Mama is ook stil ‘Mama, komt papa straks terug?’ Mama huilt… Ze geeft me een knuffel… Ze knijpt een beetje hard… Eet papa thuis? Zaterdag moet ik voetballen… Ik heb goed getraind! Papa komt kijken! Toch mama? Toch mama..?  

Het verhaal van het kind 

In het ochtenddeel stond het verhaal van het kind centraal. We hoorden uit eerste hand wat kinderen en hun ouders ons te vertellen hebben. Hoe vertel je je kinderen dat papa naar de gevangenis gaat? De aanwezige ouders deden dat door middel van een beeldverhaal in de vorm van tekeningen. Ook vertelde de ex-gedetineerde vader dat veel vaders in de gevangenis vertellen dat papa op vakantie is.

Kinderen vertelde over trauma door de arrestatie van een vader, de slopende onzekerheid die jaren lang voortduurt en het sociaal isolement waar sommige gezinnen in verkeren. Over het ‘houden van’ je vader als iedereen daar wat van vindt en dat de protocollen die voor professionals voor de hand liggend lijken, grote impact kunnen hebben op de familie.

Kindertherapeute Desiree zei daarover:  “Het valt mij op, hoe regulerend goede informatie dan kan zijn op het stressniveau van ouders én kinderen. Het helpt om niet verdwaald te raken in het nieuwe land van detentie, waar ze in terecht zijn gekomen, waar ze de weg nog niet kennen, en waar zoveel op hun afkomt”. De juiste informatieverstrekking is helpend voor het thuisfront.

Verschillende sprekers

Bart Claes noemde in zijn verhaal over onderzoek naar kinderen met een ouder in detentie: ‘secondary imprisonment’. Dit werd door ervaringsdeskundigen herkend. De effecten van de straf voor de ouder, vanaf arrestatie, tijdens detentie maar ook nog ver na detentie zijn ingrijpend voor kinderen en familie thuis.

We hoorden wat er in de afgelopen 5 jaar bij Expertisecentrum K I N D is ontwikkeld, zoals de e-learning Pleegkind met een ouder in detentie, Jouw Routekaart, de gids ‘Jij staat er niet alleen voor’ en verscheidene projecten die zorg hebben gedragen voor nieuwe handelingskaders. Bovendien heeft K I N D al tientallen gezinnen mogen ondersteunen door middel van informatie via de advieslijn van K I N D.

Rianne de Back als landelijk jeugdofficier ging in op verschillen tussen jeugdrecht en de kinderen van gedetineerden in het strafrecht. Zij brak een lans om hier meer aandacht aan te geven.

Slachtofferhulp Nederland en de directeur van Avans en adviseur Exodus (de laatste twee als co-founders van K I N D) concludeerde dat er deze dag veel goodwill en inzet was voor verandering, maar dat we Samen aan Zet zijn om dit te realiseren. Voor deze opdracht staan we samen en dat zullen we bij K I N D blijven aanjagen.

Familie en school

Winie Hanekamp (manager K I N D) gaf samen met Chantal Stouten (Gevangenenzorg Nederland) en Annelyn Smit (Not My Crime) een deelsessie over familie en school. Er werden verschillende stellingen aan de deelnemers voorgelegd, waaronder de stelling: ‘Het helpt het kind als de school op de hoogte is van de detentie van de ouder’. Veel groene kaarten gingen de lucht in en een enkeling stak een rode kaart op. De persoon met de rode kaart stelde daarbij de juiste kanttekening: ‘Dat is afhankelijk van de hulp die de school vervolgens aanbiedt’ en dat klopt. Kinderen met een ouder in detentie zijn vaak niet zichtbaar en wanneer dat wel het geval is merkt K I N D dat er bij professionals vaak sprake is van handelingsverlegenheid, wat het kind niet ten goede komt. Annelyn deelt haar ervaring waarbij duidelijk wordt dat het onderwijzers niet altijd lukt om zonder vooroordeel te handelen. Hieruit volgden mooie gesprekken met de deelnemers en bespraken we wat er moet veranderen en hoe we dat dan realiseren.

Vader/Moeder Blijf je

Er waren deze dag meerdere deelsessies, waaronder de workshop ‘Vader/Moeder Blijf Je’. Bij dit project staat het handelen van de professional centraal. Tijdens de workshop verkenden Terry Akins en Elsbeth Kamphuis van het lectoraat Transmuraal Herstelgericht Werken, samen met de deelnemers wat professionals al doen en wat ze nog meer zouden kunnen doen om aandacht te hebben voor vader/moeder-zijn binnen de muren. Deze werkvorm is onderdeel van de methode ‘Waarderend Actieleren binnen Gedwongen Kader’ die gebruikt wordt bij het project. Meer informatie over deze methode is beschikbaar op de website van Avans Hogeschool.

Herfstkamp 

Angela Verhagen, onderzoeker bij K I N D en Marieke van Zwam, landelijke projectleider bij Exodus Nederland gaven een workshop over het herfstkamp: pionieren in het werken met en voor kinderen met een vader in detentie.

De droom van projectleider Marieke was om een meerdaags kamp voor kinderen en hun gedetineerde vaders te organiseren. Eén moment in het jaar waarop kinderen en hun vaders in detentie ‘gewoon’ samen tijd door brengen. Tijd die er niet of nauwelijks is tijdens het reguliere bezoekmoment. In 2019 was het eerste Herfstkamp in Penitentiaire Inrichting Vught een feit. Maar hoe krijg je de strengst beveiligde gevangenis van Nederland zo ver om een kamp voor kinderen te organiseren? Wat is daarvoor nodig en wat vraagt dit van de samenwerking tussen professionals binnen en buiten de gevangenis? En hoe luister je naar zowel de stem van het kind als dat van de vader, terwijl je ook rekening houdt met diverse belangen op verschillende niveaus? Inmiddels vindt het kamp in 4 gevangenissen plaats, maar er liggen nog vele uitdagingen. Uitdagingen die Marieke samen met Angela besprak tijdens een heuse college-tour waarbij de ex-gedetineerde vader Georg zijn ervaringen over detentie en het Herfstkamp deelde met het publiek. Ook Evert Kampert, herstelconsulent bij Dienst Justitiële Inrichtingen was onze gast. Samen verkenden we met onze gasten wat het belang van behoud c.q. herstel van de vader-kindrelatie betekent. En wat de impact van het Herfstkamp – als herstelgerichte interventie – heeft op het kind, de vader, hun beider sociaal netwerk, het gevangeniswezen en breder de maatschappij staat hierbij centraal. Impact maken we samen, daar waren alle deelnemers het over eens.

Opdracht vanuit de Raad van Europa

Jan Kleijssen (voormalig Raad van Europa) en Margaret Tuite (voorzitter COPE) gaven woorden aan de Europese opdracht vanuit de Raad van Europa om de kinderen te beschermen en veilig te stellen zowel in de strafrechtketen als in de samenleving. Verschillende kinderrechten staan bij kinderen met een ouder in detentie onder druk, waaronder het recht op informatie. Ook het recht op privacy, recht op contact met beide ouders, recht op bescherming tegen discriminatie, recht op dat er naar hen wordt geluisterd én recht op veiligheid en gezond leven. Vaak staan hun rechten op gespannen voet met het strafrecht dat hun ouder en in het verlengde ook hen raakt. Het recht moet zijn beloop hebben, maar daarom is het extra belangrijk om te benadrukken dat kinderrechten van deze kinderen wel serieus genomen dienen te worden. Exodus Nederland (directeur Monique van Schaik, adviseur Jan van Gils en ambulant medewerker Joris Sleutjes) vertelden, hoe zij dat in de praktijk doen.

Het was een waardevolle dag en K I N D kijkt uit naar toekomst, waarin kinderen met een ouder in detentie gezien en gehoord worden. Wij willen iedereen bedanken voor hun aanwezigheid. We zijn samen aan zet!