Wat betekent het als je als moeder in detentie zit? Welke impact heeft dat op een kind en hoe kunnen wij er als samenleving voor deze kinderen zijn? Daarover vertelt Marcia Visser, werkzaam als docente en moeder/kind functionaris in de vrouwengevangenis Penitentiaire Inrichting (PI) Nieuwersluis, in dit interview.
Moederschap
‘Jaren geleden was er op Moederkinddag in de PI een jongetje dat zijn moeder bezocht. Dat jongetje leek sprekend op mijn eigen zoontje, die toen vier jaar was. Toen ik mijn zoontje ’s avonds naar bed bracht, met hem kletste en even knuffelde, drong het pas echt goed tot mij door hoe groot het gemis is van moeders in detentie! Al die gewone dagelijkse momenten van contact en verbinding met hun kinderen missen deze moeders.’
‘Deze moeders zien hun kinderen hooguit één keer per week anderhalf uur tijdens regulier bezoek. Ze zitten dan achter glas aan tafel met geüniformeerde beveiliging in de ruimte, waarbij er dus geen mogelijkheid is voor zo’n moeder om haar kind even vast te houden.’
‘Net als elke andere moeder willen deze moeders dat het goed gaat met hun kind en blijven zij graag op de hoogte hoe het met hun kind gaat. Maar in de gevangenis heb je natuurlijk geen eigen mobiel; je bent afhankelijk van één vast bel moment per dag. Kortom, langer dan een paar minuten belcontact per week zit er niet in!’
De stille slachtoffers
‘Kinderen zijn de stille slachtoffers van detentie’, zegt Marcia met nadruk. ‘Al voordat een moeder in detentie belandt, hebben kinderen vaak al veel meegemaakt aan stress; zoals de impact van geldzorgen en/of van de scheiding van hun ouders. Waar kinderen met een vader in detentie in de regel bij hun moeder achterblijven, geldt dat omgekeerd niet, omdat deze moeders meestal alleenstaand zijn. Dat betekent voor kinderen van moeders in detentie dat zij uit huis geplaatst worden en dus in een nieuwe omgeving terecht komen.’
‘Maar ja, hoe vertel jij op een nieuwe school dat jouw moeder in de gevangenis zit? Dat geeft een gevoel van schaamte en dus hou je je stil als kind.‘Naast alle veranderingen en de schaamte kampt zo’n kind ook met gevoelens van gemis aan zijn of haar moeder en soms ook met gevoelens van opluchting, als de relatie heel ingewikkeld is.’
‘Waar een moeder in detentie nog zelf kan bellen, hoe kort ook, kan een kind omgekeerd niet naar zijn of haar moeder in de gevangenis bellen; het is éénrichtingsverkeer.’
‘Behalve dat een kind zijn of haar moeder in detentie dus maar heel weinig ziet, moeten de meeste kinderen daar ook nog ver voor reizen, soms wel zo’n drie uur voor anderhalf uur bezoek. Er zijn maar drie vrouwengevangenissen, dus als jij in Zeeland woont, ben je wel even onderweg voor je in Nieuwersluis bent. Deze kinderen kunnen dus ook niet aan sportwedstrijden meedoen, als zij hun moeder op zaterdag moeten bezoeken. Opnieuw vallen zij buiten de boot.
Aandacht voor elkaar
Het is dit diepe gemis aan contact en verbinding tussen moeder in detentie en kind wat Marcia beweegt om zich al jarenlang vol vuur in te zetten voor meer contactmogelijkheden voor deze moeders en kinderen.
Zo lukte het Marcia om extra bezoektijd uit te breiden, waarbij moeders en kinderen elkaar ontmoeten in een gezellig aangeklede ruimte met zitzakken en banken. Marcia: ‘Moeders en kinderen kunnen daar knutselen, spelletjes als mini ping pong doen, elkaars haar invlechten als ze willen. Deze tijd is echt gericht om op een ontspannen manier aandacht voor elkaar te hebben.’
‘Nu in de decembermaand doen we iets speciaals; dan gaan de groepjes moeders eten klaar maken voor de kinderen, zoals ontbijt, lunch en high tea. Samen eten is gezellig en werkt verbindend. We maken zoals altijd dan ook foto’s van moeder met kind. Zo hebben beiden toch een tastbare herinnering als zij elkaar niet met Kerstmis kunnen zien.’
Kerstwens
‘Mijn Kerstwens is dat alle kinderen op Kerstdag zelf op bezoek zouden kunnen komen, dat er dan op elke afdeling een kerstboom staat met een cadeautje voor elk kind eronder en een heerlijke Kerstlunch aan lange tafels met moeders en kinderen samen. Mijn grote wensdroom is ook dat er in de toekomst tiny houses op ons sportveld komen, waar kinderen bij hun moeders een nachtje logeren om zo hun band weer spelenderwijs op te kunnen bouwen. Ik droom graag groot; zonder dromen geen doel en zonder doel geen resultaat!’
Samenleving
‘Mijn kerstwens is nu nog een droom, maar als samenleving kunnen wij in het hier en nu heel concreet omzien naar deze kinderen die nog zo onzichtbaar de dupe zijn. Heb oog voor deze kinderen! Nodig hen uit om bij jouw kinderen te spelen, rijd een keer naar de PI, kook voor de achterblijvers, wees een luisterend oor voor dit kind in jouw klas of op jouw sportclub. Houd rekening met deze kinderen als je beleidmaker bent. Sta op de bres voor deze kinderen, de stille slachtoffers van detentie!’
Dit artikel is geschreven door Liesbeth Van Luipen, van Het Verhaalatelier met dank aan Marcia Visser, docente en moeder-kind functionaris PI Nieuwersluis
